Przypadkowe odkrycia

Czy wiesz co wspólnego ma ze sobą wynalezienie telefonu, samoprzylepnych karteczek Post-it oraz rzepu? Te wszystkie rzeczy zostały odkryte przez przypadek. Zazwyczaj rozwój nauki utożsamiany jest ze żmudnymi badaniami i analizami, jednak nie jest tak zawsze. Zadziwiająco duża liczba odkryć zawdzięcza bardzo wiele przypadkowi.

Jednym z takich przykładów jest wynalezienie penicyliny przez Alexandera Fleminga. Miało to miejsce w 1928 roku, kiedy to zostawił on szkiełko laboratoryjne z wymazem bakterii Staphylococcus w swoim laboratorium i pojechał na dwutygodniowe wakacje. Kiedy wrócił zobaczył, że próbka została zainfekowana pleśnią, która sprawiła, że bakterie przestały się rozmnażać. Własnie wtedy odkrył antybiotyk!

Nie było to jednak pierwsze z przypadkowych odkryć. Przypadkowe odkrycia których dokonywano przez wieki przyczyniały się do przełomu w wielu dziedzinach życia. Szczególnie dużo takich odkryć miało miejsce w chemii – spójrz na oś czasu w projekcie Xperimania, aby zobaczyć liczne przykłady takich odkryć. Poniżej znajdują się dodatkowe przykłady odkryć dokonanych przez przypadek czy też przez „szczęśliwe zrządzenie losu” – niekiedy zostały one odkryte gdy naukowcy poszukiwali czegoś zupełnie innego! 

• Karteczki samoprzylepne Post-it

W 1970 roku chemik Spencer Silver pracował w laboratoriach firmy 3M nad stworzeniem mocnego kleju. Zamiast tego wyniki jego badań doprowadziły do stworzenia kleju, który nie był bardzo klejący i bardzo mocny. Kiedy naukowiec odklejał od siebie dwie kartki papieru sklejone klejem, zauważył że klej zostawał albo na jednej kartce albo na drugiej. Wydawało się to zupełnie bezużytecznym odkryciem. Jednakże cztery lata później współpracownik Spencera, który śpiewał w kościelnym chórze wpadł na wspaniały pomysł. Używał zakładek do zaznaczania stron w śpiewniku, które cały czas wypadały. Tak więc posmarował je klejem Spencera. Jakby za dotknięciem czarodziejskiej różdżki karteczki pozostawały w miejscu a po odklejeniu nie niszczyły stron. Tak narodziły się karteczki samoprzylepne Post-it. Dzisiaj jest to jeden z najbardziej popularnych produktów biurowych. 

• Celofan

Pomysł stworzenia celofanu, najpopularniejszego materiału do opakowań, wykonanego z przeźroczystej plastikowej folii przyszedł do głowy szwajcarskiemu inżynierowi zajmującemu się tekstyliami, Jacquesowi Brandenbergerowi, gdy siedział on w restauracji. Po tym jak jeden z klientów rozlał butelkę wina na obrus, Brandenberg wrócił do swojego laboratorium przekonany, że uda mu się odkryć sposób przymocowania przeźroczystej folii do obrusa, tak aby był on wodoodporny. Przeprowadził badania z użyciem różnych materiałów i w końcu użył płynnej wiskozy. Eksperyment się nie udał ponieważ obrus stał się zbyt sztywny i łamliwy. Brandenberger zauważył jednak, że po oderwaniu powłoka przybierała postać przeźroczystej folii, która mogłaby mieć inne zastosowania. Do roku 1908 Branderberger zbudował maszynę, która produkowała przeźroczystą wiskozę, która została nazwana celofanem.

• Rzep

Zapięcie typu rzep zostało wynalezione w 1941 roku przez szwajcarskiego inżyniera George de Mestrala. Pomysł przyszedł mu do głowy, kiedy przyjrzał się rzepom jakie przyczepiały się do jego ubrań jak i do futra jego psa w czasie spacerów w Alpach. Zbadał on rzep pod mikroskopem i postanowił stworzyć specjalny rodzaj zapięcia, które opierało się na skopiowanych haczykach występujących w rzepie naturalnym. Mimo to, że de Mestral na początku spotkał się z oporem a nawet ośmieszeniem, postanowił nie rezygnować ze swojego pomysłu. Metodą prób i błędów odkrył, że nylon, który został uszyty w podczerwieni tworzył małe lecz silne haczyki, które z łatowścią pozwalały na przyczepianie się do delikatniejszych, aksamitnych materiałów nylonowych. Czy wiedzieliście, że de Mestral nazwał swój wynalazek słowem Velcro od francuskiego słowa velours (oznaczającego aksamit) jaki i od słowa crochet (haczyk)?

Przypadek to jednak nie wszystko, aby móc dokonać takich odkryć. Naukowiec czy wynalazca musi mieć otwarty i gotowy umysł, aby móc odkrywać jak i rozumieć wagę nieprzewidzianych sytuacji i wykorzystywać je w sposób konstruktywny. Zgodnie ze słynnymi słowami francuskiego naukowca Louisa Pasteura „na polu obserwacji, los sprzyja tylko umysłom, które są na to przygotowane”. Pomimo to, że słowa te zostały wypowiedziane z okazji inaugaracji Wydziału ds. Nauki na Uniwersytecie w Lille w 1854 roku są one nadal aktualne.

Zapotrzebowanie na badania naukowe jest obecnie bardzo duże, gdyż są one kluczem do rozwiązania problemów społeczeństw związanych z takimi problemami jak na przykład żywność, zdrowie czy energia. Nie można dopuścić, aby szansa została zmarnowana. Należy również dbać o przyszłe otwarte i gotowe do dokonywania odkryć umysły. Praca wstępna może rozpocząć się  w szkole w bardzo wczesnym wieku. Dlatego to nauczanie przedmiotów ścisłych jest tak ważne w kształtowaniu otwartych i żądnych wiedzy umysłów, które stworzą wynalazki przyszłości. Czy jesteś gotowy podołać takiemu wyzwaniu? Otwórz swój umysł i oczy a być może pewnego dnia to Ty odkrywając nowy wynalazek wypowiesz słowo „Eureka”!